Ogłoszenia

Zapraszamy na IV edycję Festiwalu Piano Day, poświęconą twórczości Fryderyka Chopina.

Nasz niezwykły koncert odbędzie się 28 marca 2026 r. o godz. 18.00 w Mareckim Centrum Edukacyjno-Rekreacyjnym. Data wydarzenia nie jest przypadkowa. Festiwal Piano Day organizujemy na cześć międzynarodowego święta fortepianu, obchodzonego na całym świecie 88. dnia roku – liczba ta odpowiada liczbie klawiszy tego pięknego instrumentu.

W pierwszej części koncertu wystąpi Zuzanna Sejbuk, uzdolniona pianistka młodego pokolenia, która zagra recital chopinowski. Pianistka jest laureatką licznych konkursów w Polsce jak i zagranicą. Zuzanna Sejbuk jest finalistką 53. Ogólnopolskiego Konkursu Chopinowskiego w Warszawie i zakwalifikowała się do I etapu XIX Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego 2025. Regularnie koncertuje m.in. w Domu Urodzenia Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli i w Europejskim Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach.

Gwiazdą wieczoru będzie Aleksander Dębicz – pianista, kompozytor, aranżer i dyrektor muzyczny. Należy on do najbardziej wszechstronnych i innowacyjnych artystów polskiej sceny. Jest twórcą autorskiego stylu cinematic classical, łączącego klasykę, narracyjność muzyki filmowej i improwizację, który zapoczątkował na debiutanckim albumie Cinematic Piano. Na mareckiej scenie przedstawi repertuar pełen chopinowskich improwizacji.

Jego dorobek obejmuje dzieła na fortepian, zespoły kameralne, orkiestry oraz muzykę teatralną i filmową. Aleksander Dębicz ma na koncie siedem autorskich albumów i pięć nominacji do Fryderyków. Koncertuje na całym świecie, występując zarówno z orkiestrami klasycznymi, jak i na festiwalach rozrywkowych. Jako aranżer i dyrektor muzyczny współpracował z wieloma wybitnymi artystami, konsekwentnie łącząc tradycję z nowoczesnością.

Bilety można jeszcze kupić na Bilety24.pl oraz w kasach MCER. Wydarzenie jest organizowane przez Mareckie Inwestycje Miejskie oraz Szkołę Muzyki z Pasją „Music and You”.

materiał MCER

Dzisiaj (poniedziałek, 16 lutego) w godzinach 12.30-18.00 przerwa w dostawie wody przy ulicy Lisa Kuli (na odcinku od nr 62 do ul. Ząbkowskiej)

Jest ona spowodowana awarią sieci.

Za utrudnienia przepraszamy !

Wodociąg Marecki

Przedszkole Miejskie nr 2 "Mali Odkrywcy" w Markach zaprasza rodziców przyszłych przedszkolaków na Dzień Otwarty, który odbędzie się 26 lutego w godzinach 17:00-18:00.przy ul. Dużej 1A

W programie:

- spotkanie z dyrektorem

- rozmowy z nauczycielami i specjalistami

- zwiedzanie przedszkola

To doskonała okazja, aby:

- poznać kadrę pedagogiczną

- zapoznać się z ofertą edukacyjną

- zobaczyć, w jakich warunkach dzieci uczą się i bawią

Zapraszamy serdecznie!

Dziś niedziela, 15 lutego. Dzień jak co dzień… Ale dla części z nas – zwłaszcza tej liczącej na zwrot PIT – pierwszy termin, w którym możemy złożyć roczne zeznanie podatkowe za 2026 r. Pewnie nie wszyscy będą szczęściarzami, liczącymi na przelew ze skarbówki. Część z bólem serca (i kieszeni) dopłaci fiskusowi. Wszyscy jednak pamiętajmy, że o ile cały dochód z PIT trafia najpierw do budżetu państwa, to minister finansów rozdziela później część przychodów na poszczególne gminy. Dla Marek w tegorocznym budżecie po stronie naszych miejskich dochodów to największa pozycja - otrzymamy ponad 223 mln zł.

Dzieje się tak za sprawą Waszych decyzji. Wielu z Was do rocznego zeznania podatkowego wpisuje marecki adres i wysyła je do wołomińskiego urzędu skarbowego. I to jest najlepsza możliwa decyzja! Dzięki temu pieniądze wracają do Marek. Dziękujemy!

Niestety, są jeszcze wśród nas także osoby, które mieszkają w Markach, ale rozliczają się z innym adresem. Wówczas ich pieniądze nie trafiają do naszego miasta... A szkoda, bo mówimy o kwotach liczonych w milionach złotych, które znakomicie ułatwiłyby realizację inwestycji i programów społecznych.

A zatem…

Droga Mieszkanko, Drogi Mieszkańcu!

W rocznym zeznaniu wysyłanym przez Twój E-PIT wystarczy podanie mareckiego adresu zamieszkania i wskazanie wołomińskiego urzędu skarbowego. Tylko tyle...

Żeby przekonać się czy warto rozliczać PIT z mareckim adresem, przygotowaliśmy przykłady inwestycji i projektów, które są dedykowane Wam - mieszkańcom naszego miasta...

Inwestujemy w oświatę

To nasz znak firmowy. Wybudowaliśmy MCER, rozbudowaliśmy dwie szkoły, postawiliśmy dwa budynki przedszkolne. Obecnie budujemy żłobek i rozbudowujemy cześć edukacyjną MCER. Nasze nakłady przekroczyły 200 mln zł! I wygląda na to, że to nie koniec. Przymierzamy się do rozbudowy szkoły przy Wczasowej, a także budowy nowej przy Zygmuntowskiej dla 1200 dzieci. Bo z każdym rokiem dzieci w Markach przybywa. W 2009 r. w naszych szkołach podstawowych i ówczesnym gimnazjum uczyło się niecałe 2,4 tys. uczniów, w tym roku szkolnym - mamy już ponad 5,3 tys. w podstawówkach.

Budujemy drogi

Część z Was w to nie uwierzy, ale takie są fakty. Wystarczy zajrzeć na stronę inwestycje.marki.pl, wybrać zakładkę "drogi" i przekonać się na własne oczy. Od 2015 r. wymieniliśmy bądź ułożyliśmy nową nawierzchnię na około 170 ulicach lub ich odcinkach. I na tym nie koniec. Niedawno rozstrzygnęliśmy postępowanie na największą inwestycję drogową, czyli budowę tzw. czteropaku. Ponadto dalej będziemy zmieniać gruntówki na asfaltówki, układać drogi rowerowe oraz wymieniać oświetlenie na jaśniejsze, ledowe na przeważającym obszarze miasta.

Dbamy o naszą przeszłość

"Naród, który nie szanuje swej przeszłości, nie zasługuje na szacunek teraźniejszości i nie ma prawa do przyszłości" - tu lokalnie mocno wzięliśmy sobie do serca słowa marszałka Józefa Piłsudskiego. Dlatego wyremontowaliśmy zabytkowe kamienice Briggsów, stworzyliśmy Skwer Pamięci Narodowej, przywróciliśmy blask mareckiej ciuchci, odnowiliśmy elewację siedziby Mareckiego Ośrodka Kultury, a także zmieniliśmy otoczenie pomnika Żołnierzy AK na Strudze. Przed nami kolejny projekt - zdobyliśmy unijne dofinansowanie na zagospodarowanie przestrzeni pomiędzy kamienicami Briggsów.

Tworzymy miejsca rekreacji

Ubiegły rok stał pod znakiem intensywnych inwestycji w tej dziedzinie. Zbudowaliśmy boisko na Zieleńcu, uruchomiliśmy place zabaw przy Słowackiego oraz obok pumptracka, mamy też nowiutki zjazd linowy na Wilczej róg Sowińskiego. W tym roku czekają nas kolejne prace. Wyremontujemy boiska na terenie szkoły przy Szkolnej oraz przy Dużej. Na terenie "Dwójki" zmodernizujemy również plac zabaw.

Dzielimy się przydatną wiedzą

Mamy całkiem spory pakiet bezpłatnych programów edukacyjnych i społecznych. Naszym sztandarowym projektem jest "Szpital Ratownika Cegiełki". Co roku uczymy 2 tys. dzieci z początkowych klas podstawówki zasad udzielania pierwszej pomocy. Bezpłatnie pomagamy przyszłym rodzicom w dwóch edycjach Mareckiej Szkoły Rodzenia - jesteśmy jedyną gminą w powiecie, która to robi. Za sprawą niestrudzonego Pawła Paczka uczymy dzieci i młodzież zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego. Kto chce się intensywnie poruszać, niech wybierze się na Strugę na bezpłatne zajęcia Zumby. Na osoby 60+ czeka kolejna edycja programu "Aktywny Senior". I jeszcze tak długo moglibyśmy wymieniać...

Dajemy relaks i rozrywkę

Dzięki Twojemu PIT możemy organizować lub wspierać wydarzenia rekreacyjne, sportowe i kulturalne. A tych w tym roku znów będzie bez liku. Znów będziemy mogli się spotkać na wakacyjnym kinie letnim, Dniach Marek, Dniu Dziecka, Dniu Seniora, bożonarodzeniowym jarmarku, potańcówkach w plenerze, spektaklach teatralnych dla dzieci, wieczorach autorskich, piknikach sąsiedzkich, biegach i wyścigach rowerowych. Zabierzcie sąsiadów i wpadajcie!

Otwieramy drogę do zniżek i darmowych rozwiązań

Każdy, kto rozlicza PIT w Markach, może wystąpić o wydanie bezpłatnej Mareckiej Karty Mieszkańca (MKM). Ta zaś uprawnia m.in. do zniżek u 85 partnerów karty. Wśród nich są sklepy i punkty usługowe (zobacz ich pełną listę na karta.marki.pl). Ale na tym nie koniec! To dzięki MKM można nieodpłatnie podróżować czterema liniami autobusowymi L40, L44, L45 i L46. Wreszcie marecka karta jest niezbędną przepustką do udziału w miejskich projektach takich jak np. kastracja i sterylizacja zwierząt domowych.

#MarkiWłączsię w Twój E-PIT z mareckim adresem!

Szybki wzrost liczby mieszkańców, potrzeba rozbudowy infrastruktury oświatowej, duża powierzchnia terenów zielonych, położenie blisko stolicy województwa i przy ważnych trasach komunikacyjnych – to wspólne cechy i zarazem wyzwania, które łączą podwarszawskie Marki oraz graniczący z Białymstokiem Wasilków. Dlatego obie gminy zdecydowały o nawiązaniu partnerstwa.

- To pierwsza w historii naszego samorządu gmina partnerska – ważny moment i jednocześnie początek nowej współpracy, z której – jestem przekonany – skorzystają mieszkańcy obu samorządów – mówi Jacek Orych.

Nawiązanie partnerstwa poprzedziła wizyta samorządowców z Wasilkowa. Do Marek przyjechała delegacja na czele z burmistrzem Adrianem Łuckiewiczem oraz przewodniczącym rady Januszem Kozłowskim. Delegacja z Wasilkowa szczególnie interesowała się naszym innowacyjnym modelem realizacji inwestycji oświatowych oraz sposobem zarządzania obiektami edukacyjnymi przez Mareckie Inwestycje Miejskie.

- Goście zapoznali się także z pomysłem realizacji inwestycji drogowych prowadzonych w formule partnerstwa publiczno-prywatnego – dodaje Dariusz Pietrucha, zastępca burmistrza Marek.

Podczas wizyty odwiedzili Przedszkole Miejskie nr 2 „Mali Odkrywcy”, wybudowane w systemie modułowym. Nie bez powodu — w Wasilkowie trwa właśnie budowa żłobka w tej samej technologii. Samorządowcy z Podlasia wizytowali również Centrum Wspierania Rodzin „Pomost”, prowadzone przez nasz Ośrodek Pomocy Społecznej.

Najważniejszym punktem wizyty był udział gości w ostatniej sesji Rady Miasta Marki. Podczas obrad delegacja zaprezentowała gminę, a nasi radni podjęli uchwałę o nawiązaniu partnerstwa pomiędzy Markami a Wasilkowem.

- Dzięki tej współpracy będziemy mogli wymieniać się dobrymi praktykami, organizować wspólne inicjatywy dla seniorów i młodzieży, a nasi mieszkańcy będą spotykać się przy okazji wydarzeń sportowych i kulturalnych – mówi Jacek Orych.

AKTUALIZACJA - PRZYWRÓCONE DOSTAWY WODY

Doszło do niej w ulicy Tatarskiej. Z tego powodu został zamknięty obieg wody w jej sąsiedztwie. Nie ma jej również w ulicy Rocha Kowalskiego. Szacunkowy termin usunięcia awarii - godz. 22.00. Istnieje jednak ryzyko przedłużenia napraw. Za niespodziewane utrudnienia Wodociąg Marecki przeprasza!

Uwaga biegacze! Ruszają zapisy!

Marecka Triada Biegowa to wyjątkowy cykl trzech wydarzeń sportowych organizowanych w naszym mieście. Projekt łączy różne formuły rywalizacji biegowej, oferując uczestnikom zróżnicowane wyzwania i możliwość klasyfikacji w całym cyklu.

W skład triady wchodzą:

1. Bieg Marki na Przełaj
2. Bieg Nocny Marek
3. Bieg Mila MCER

Każde z wydarzeń ma odmienny charakter - od wymagającego biegu terenowego, przez atestowaną trasę asfaltową, aż po rywalizację na stadionowej bieżni.

Bieg Marki na Przełaj

Pierwsze wydarzenie cyklu odbędzie się 28 marca. To bieg przełajowy rozgrywany w naturalnym terenie, stanowiący sportowe wyzwanie dla miłośników crossu. Nowością tegorocznej edycji są biegi dziecięce, które umożliwiają udział najmłodszym zawodnikom.

Bieg Nocny Marek

Bieg rozgrywany w wieczornej scenerii miasta: 10 km i nowość na dystansie 5 km (w poprzednich edycjach ok. 5,7 km). Trasa posiada atest Polskiego Związku Lekkiej Atletyki, co gwarantuje jej dokładny pomiar i sportowy standard rywalizacji.

Bieg Mila MCER

Zawody rozgrywane na stadionowej bieżni na dystansie jednej mili. To dynamiczna i widowiskowa forma rywalizacji, pozwalająca sprawdzić się w szybkim tempie na profesjonalnym obiekcie.

Co wyróżnia Marecką Triadę Biegową?

1. możliwość jednoczesnej rejestracji na wszystkie trzy biegi,
2. zniżka przy zapisie na cały cykl,
3. klasyfikacje wiekowe nagradzane w ramach całej triady,
4. trzy różne formuły rywalizacji: teren, asfalt (atest PZLA) oraz stadion.

Zapisy

Rejestracja na wszystkie wydarzenia wchodzące w skład Mareckiej Triady Biegowej jest już otwarta. Dostępne są zapisy zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci (w ramach biegów przełajowych).

Zachęcamy do udziału w całym cyklu i podjęcia sportowego wyzwania w zróżnicowanej formule.

Start pierwszego wydarzenia: 28 marca

Zapisy na biegi MTB w linku poniżej

Biegi MTB

(zapisy na pozostałe 2 biegi MTB - dostępne również pod tym linkiem!)

Biegi dzieci - zapisy w linku poniżej

biegi dzieci w Biegu - Marki na Przełaj

(zapisy na pozostałe 2 biegi dzieci MTB - dostępne również pod tym linkiem)

Do zobaczenia na starcie!

Zimna woda, europejska elita i debiut na wielkiej imprezie. Mieszkaniec Marek, Krzysztof Jaszczyk, wystartował w Mistrzostwach Europy w lodowym pływaniu - dyscyplinie, która dla wielu brzmi jak sportowy ekstremum.

Czym jest lodowe pływanie? To rywalizacja w wodzie o temperaturze nieprzekraczającej 5 stopni Celsjusza. Dla porównania - w standardowym basenie krytym temperatura wynosi zwykle od 25 do 30 stopni. Różnica jest więc ogromna, a wyzwanie - zarówno fizyczne, jak i mentalne.

Dla Krzysztofa Jaszczyka to jednak coś więcej niż sport. To droga, która zaczęła się zupełnie niepozornie.

Wszystko zaczęło się od morsowania. W czasie pandemii szukaliśmy alternatywnych form spędzania czasu i tak trafiłem na zielonkowskie glinianki. Ale - żartobliwie mówiąc - po dwóch latach stania w wodzie zaczęło mi się nudzić i postanowiłem spróbować lodowego pływania. Pojechałem na zawody do Stężycy, zacząłem od dystansu na 100 m. i połknąłem bakcyla - wspomina Krzysztof Jaszczyk.

Od pierwszego startu w Stężycy dystanse zaczęły się wydłużać, a wyniki systematycznie poprawiać. Na tyle skutecznie, że krajowa federacja powołała go do reprezentowania Polski podczas europejskiego czempionatu.

Mistrzostwa Europy odbyły się w lutym we włoskim Molveno na 50-metrowym basenie wypełnionym lodowatą wodą (1-2 stopnie).

W kategorii wiekowej 45-50 Krzysztof Jaszczyk osiągnął bardzo dobre rezultaty:

1. 6. miejsce na dystansie 250 metrów,
2. 9 miejsce na dystansie 500 metrów.

Podjął się również startu na 1000 metrów. Tym razem jednak organizm postawił granicę.

"Wszedłem do wody skupiony i gotowy na walkę. Płynęło się dobrze... aż do około 800 metra. Nagle przyszedł kryzys. Oddech uciekł, tempo spadło, organizm odmówił współpracy. Głowa chciała płynąć dalej. Serce też. Ale ciało powiedziało "stop". Musiałem podjąć jedną z najtrudniejszych decyzji sportowych - przerwać i wyjść z wody" - napisał w mediach społecznościowych.

To doświadczenie pokazuje, że lodowe pływanie to nie tylko rywalizacja, ale także umiejętność słuchania własnego organizmu. Sam zawodnik nie ma wątpliwości, że to wymagająca dyscyplina.

Nie każdy może pływać w takiej temperaturze. Ale jeśli ktoś się dobrze czuje, może spróbować. Na pewno jest to forma przełamywania barier - uważa zawodnik Mazovia Ice Swimming Team.

Lodowe pływanie wymaga odpowiedniego przygotowania, odporności i systematycznego treningu.Na co dzień Krzysztof Jaszczyk trenuje w mareckim MCER. Na basenie pojawia się 3-4 razy w tygodniu, pracując nad techniką i kondycją. To właśnie tam szlifuje formę przed kolejnymi startami. Jeśli pozwala mu czas, morsuje w Zielonce wraz z KRIO Morsy WWL.

Jego kolejnym celem są Mistrzostwa Świata w Rumunii. O powołaniu ponownie zdecyduje polska federacja.

Na sukces - jak sam podkreśla - nie ma drogi na skróty:

Jestem zwykłym gościem, który kilka lat temu po prostu postanowił spróbować i ciężko pracował, żeby znaleźć się na międzynarodowym turnieju - skromnie podsumowuje.

Czekamy na Państwa wnioski do 4 marca. Do podziału jest 50 tys. zł

Ponownie docenimy tych, którzy ciężką pracą i sportowym talentem promują nasze miasto na krajowych i zagranicznych arenach. Ruszyła bowiem II edycja nagród sportowych Miasta Marki. Łączna pula przeznaczona na ten cel wynosi 50 tys. złotych. W ubiegłym roku takie wsparcie otrzymało 19 sportowców.

O nagrody mogą ubiegać się zawodnicy – zarówno seniorzy, jak i młodzież – którzy osiągali wysokie wyniki. Wnioski można składać do 4 marca. Nagrody są przeznaczone dla sportowców:

• mieszkających w Markach,

• posiadających ważną Marecką Kartę Mieszkańca,

• reprezentujących dyscypliny zrzeszone w polskich związkach sportowych (także w sporcie osób z niepełnosprawnościami),

• którzy zajęli czołowe miejsca w zawodach rangi ogólnopolskiej, europejskiej lub światowej albo ustanowili rekordy.

Szczegółowe informacje na temat kwestii formalnych znajdują się na stronie marki.pl.

Wnioski o nagrodę sportową zostaną ocenione przez specjalną komisję, która ma do dyspozycji zapisaną w uchwale Rady Miasta punktację za osiągnięcia. Generalna zasada jest taka, że im wyższe miejsce i ranga imprezy, tym więcej punktów. Dla przykładu, za pierwsze miejsce (bądź rekord) na olimpiadzie bądź paraolimpiadzie jest 25 pkt., na mistrzostwach świata – 18, Europy – 15, Polski lub Ogólnopolskiej Olimpiadzie Młodzieży – 12. Wyniki pracy komisji otrzymuje burmistrz, który podejmuje ostateczną decyzję o przyznaniu finansowego wsparcia. Jego maksymalna wysokość dla zawodnika to 6 tys. zł.

- To kolejny sygnał, że Marki stawiają na sport i chcą realnie wspierać najlepszych zawodników – tych młodych i tych doświadczonych, którzy swoimi sukcesami budują sportową markę miasta – mówi Paweł Pniewski, zastępca burmistrza Marek.

Rusza nabór kandydatów do Młodzieżowej Rady Miasta Marki - II kadencja 2026-2028

Chcesz mieć realny wpływ na sprawy młodych mieszkańców Marek? Masz pomysły, które warto zrealizować w mieście? A może chcesz dowiedzieć się, jak w praktyce działa samorząd?

Zgłoś swoją kandydaturę do Młodzieżowej Rady Miasta Marki (MRMM) II kadencji.

Czym jest Młodzieżowa Rada Miasta Marki?

Młodzieżowa Rada Miasta Marki to organ samorządowy reprezentujący młodzież uczącą się w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych oraz młodych mieszkańców Marek, którzy nie ukończyli 18 lat.

Rada jest przestrzenią dialogu z władzami miasta, miejscem zgłaszania pomysłów oraz inicjowania działań społecznych, kulturalnych i obywatelskich.

Kto może kandydować?

Kandydatką lub kandydatem może zostać osoba, która:

1. jest mieszkańcem Miasta Marki,
2. w dniu wyborów jest uczniem,
3. nie ukończyła 18 lat.

Nie ma znaczenia, czy uczysz się w szkole w Markach - liczy się miejsce zamieszkania i chęć działania.

Najważniejsze terminy wyborcze

1. do 27 lutego 2026 r. - elektroniczne zgłaszanie kandydatów
2. do 4 marca 2026 r. - weryfikacja spełnienia wymogów formalnych
3. 5 marca 2026 r. - ogłoszenie listy kandydatów
4. do 18 marca 2026 r. - kampania wyborcza
5. 18 marca 2026 r. (00:00-23:59) - głosowanie
6. 19 marca 2026 r. - ustalenie wyników wyborów
7. do 20 marca 2026 r. - ogłoszenie zbiorczego wyniku wyborów
8. 9 kwietnia 2026 r. - pierwsza sesja Młodzieżowej Rady Miasta Marki

Gdzie zgłosić kandydaturę i gdzie odbędzie się głosowanie?

Na potrzeby wyborów uruchomiona została dedykowana strona internetowa: www.marki.mlodziezowa-rada.org

Na stronie dostępne są:

1. informacje o zasadach kandydowania i wyborów,
2. formularze zgłoszeniowe,
3. platforma do głosowania online (aktywna 18 marca 2026 r.).

Dodatkowe informacje można uzyskać:

1. osobiście w Wydziale Aktywności Lokalnej CAF 3,
2. telefonicznie: 22 129 11 83, 510 643 933
3. mailowo: [email protected].

Dyżury informacyjne dla kandydatów

Dla osób zainteresowanych kandydowaniem do Młodzieżowej Rady Miasta Marki II kadencji organizowane są dyżury informacyjne w Wydziale Aktywności Lokalnej CAF3 (Centrum Aktywności Fabryczna 3).

Podczas dyżurów będzie można uzyskać informacje dotyczące zasad kandydowania, wyborów oraz działalności MRMM.

Terminy dyżurów:

1. 10 lutego (wtorek) - godz. 9:00-10:00
2. 14 lutego (sobota) - godz. 14:00-15:00
3. 18 lutego (środa) - godz. 17:00-18:00
4. 21 lutego (sobota) - godz. 14:00-15:00

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych udziałem w Młodzieżowej Radzie Miasta Marki.

Dlaczego warto?

Udział w MRMM to możliwość:

1. reprezentowania głosu młodych mieszkańców,
2. realizowania własnych inicjatyw,
3. zdobycia doświadczenia w działaniach obywatelskich i samorządowych,
4. współpracy z władzami miasta i organizacjami społecznymi.

Zgłoś swoją kandydaturę do 27 lutego 2026 r.